Yazılar

İran’da Yaşama Dair

İran’a karayolu ile Van’dan başlayan bir yolculuk yaptım. Sabahları köylerde fotoğraf avında olduğumdan kente ancak akşamları dönebildim. Bu nedenle gezilip görülecek mekanları tanıtmak yerine yaşama dair izlenimleri aşağıda kısaca özetlemeye çalıştım. Yaklaşık bir haftalık yolculukta ülkenin tüm özelliklerini görmek, onları anlamak mümkün olmadığından bir çok konu başlığı eksik kaldı. Yine de yazdıklarım, belki bir gün oralara gitmek isteyenler için yararlı olabilir.

Van’a varmak üzereyim. Uçaktan gördüğüm kadarı ile tepelere kar yağmış bile. Fakat yollarda bir sorun gözükmüyor. Sınıra varmak üzere hemen araca binmek gerekiyor. Kullanacağım sınır kapısı (Kapıköy) saat 15:00’te kapanıyor keza. Acele etmek lazım.

1-1,5 saatlik bir karayolu yolculuğu ile Kapıköy sınırına ulaşılabiliyor. Türk tarafından yurt dışı çıkış pulu alınıp İran tarafına geçiliyor. Pasaport işlemleri bir kaç dakika sürmüyor bile, kendinizi 5 dakika içinde İran’da buluyorsunuz. Sınırın Türk tarafındaki Kapı Köyü ve İran tarafındaki Razi Köyü sınır kapılarına isimlerini vermişler. İki köyün sakinleri akraba zaten. Atatürk zamanında İran tarafındaki bu genişçe bölge bize aitmiş. Şahla bir anlaşma yapılıp bu topraklar İran’a verilmiş, karşılığında bugünkü Azarbeycan sınırını oluşturan toprakları almışız.

Yeni bir araca binip Urmiye’ye doğru yola çıkıyorum. İran’da 32 tane eyalet var. Şu anda Batı Azerbaycan Eyaleti’nde bulunuyorum. Eyaletin başkenti Urmiye. 2 saatlik bir karayolu yolculuğu beni bekliyor. Yoldayken Ghotour Köprüsü’nün altından geçiliyor. İran-Irak Savaşı’nda (İranlılar bu savaşa İran-Arap savaşı diyorlar) Saddam bu köprüyü yıkmak için çok uğraşmış. Çünkü İran, Alman bir kadın mimarın yaptığı bu köprü ile yardım alabiliyormuş diğer ülkelerden. Köprünün ülke için anlamı büyük bu nedenle.

Urmiye’ye ulaşmak akşamı buluyor. Otel resepsiyonu sağolsun bana balayı odasını verdi. Yatak başındaki tertibat ışıklandırma. İran’da romantizm anlayışı böyle oluyor demek. Onun dışında oda bildiğin otel odası. İnsan bir jakuzi falan koyar. Ciddi hayal kırıklığına uğradım 🙂 Otel ücretlerinin Türkiye’den aşağı kalır yanı olmadığını da ekleyeyim. Özellikle İsfahan ve Şiraz’da konaklama bedeli bir hayli yüksekmiş.

Kısa bir soluklanma sonrası doğruca yemeğe. Daha önce Hakkari Yüksekova’da bir İranlı kadının işlettiği otelde kalmış, yediğim yemekleri unutamamıştım. O yüzden fotoğraf çekmek dışında İran yemeklerini denemek niyeti ile buralara geldim. Bence İran’da bir kaç tür gurme turu yapılabilir. Yemekler bizdeki kadar çok çeşitli olmasa da inanılmaz lezzetli. Özellikle etler harika, bol porsiyonlu ve çok ucuz. Bir kaç çeşit yemek yiyip, içecekler dahil 15-20tl para ödeyip çıkıyorsunuz. Resimdeki yemeğin adı Cüce Sultani. Tavuk eti üstüne sürülen bir çeşit kıymanın ızgarası ile yapılıyor. Süt çorbasını da deneyin derim.

Açıkcası İran’da yediğim her şeyden gerçek tadlarını alabildim. Mesela Türkiye’de yıllardır yediğim domateslerden domates tadı alamıyorum ben. O kadar GDO yiyince böyle oluyor herhal. İran’da damağım bayram etti. Bu abimiz babasından devraldığı işi devam ettiriyor: Ciğer-bağırsak yapıyor. Kapalı çarşı içinde nasıl bulursunuz bilmiyorum ama çabalayın. Değecek. Fiyatları İran ortalamasının üstünde. Dükkan içinde aynaların üstünde de bu yazıyor; “ilk önce fiyatı bil sonra ye” gibisinden.

Hazır Urmiye’de iken her yıl biraz daha kurumakta olan gölün fotoğraflarını çekelim diyenler artık geç kaldılar. Göl fotoğraflanabilir ama karaya oturmuş tüm gemi ve botlar kaldırılmış. Urmiye Gölü’ne su taşıyan nehirler üzerine yapılan 14 tane baraj gölü bu halin nedeni. Kuruyan göldeki tuz, rüzgar yardımıyla çevre tarlaları kurutmuş. Etkinin giderek yayılması bekleniyor. Hatta Van bile bundan nasiplenecekmiş (fotoğraf Tolga Subaşı tarafından çekilmiştir).

İnternet altyapısı devlet tarafından yönetiliyor. Facebook, YouTube, Twitter kapalı. İlginçtir hükümettekiler yasağa rağmen Twitter’a “entry” girip, bunu paylaşmakta sakınca görmüyormuş. Neredeyse hiçbir haber sitesine giriş sağlanamıyor. Yasak siteye giriş yapmaya kalkıştığınızda yukarıdaki gibi bir ekranla karşılaşıyorsunuz. Tanrı “VPN”i korusun! HotspotVPN işe yaradı. Uydu kullanmak yasak, ama herkeste var. Evlerdeki çanakları görebiliyorsunuz dikkatli bakınca. Hükümet bir şey yapmıyormuş kullananlara.

Bir çok cami var etrafta. Gerçi cami yerine mescid diyorlar buradakiler. Mescidlerin mimarisi genelde yukarıdaki gibi. Ezan okunduğunda duyulabiliyor ama ses bir hayli kısık. Hasta olabileceği, uyuyan bir bebek bulunabileceği için bu konuda oldukça hassaslar. Yüksek sesli ezana izin yok.

Bunlara mühür deniliyor. Şiiler namaz sırasında secdeye yatıldığında alnı mühre değdiriyorlar. Mescidlerde duvarda böyle yerler var. Mührü kullanıyor, namaz sonrası geri bırakıyorsun. Mühürler topraktan yapılıyor. Peygamberimizin halı veya kilim yerine, kum veya toprak üzerine secdeye yattığına inanmaktalar. Şiilerde bizden (sunni) farklı olarak günde 3 kez ezan okunuyor. Namaz sırasında eller kavuşturulmuyor, serbest bırakılıyor. İlk bakışta gördüğüm farklar bunlar. Başkaları da illaki vardır benim bilmediğim.

Yukarıda köy meydanındaki duyuru panosuna asılmış bir ölüm ilanı görmektesiniz. Burada ölüm sonrası sela verilmiyor. Bu tür ilanlarla bildirim yapılıyor. İlan genelde acıklı bir mani ile başlayıp, ölenin birinci ve ikinci derece yakınlarının (ölen yerine bu kişileri tanıyanlar gelsin diye) adlarının yazılması ile devam edip, 1inin 7sinin ve 40nın nerede/ne zaman yapılacağı bilgisi ile son buluyor. Sol taraftaki bir kadının ölüm ilanı. Dikkat ederseniz resmi yok. Kadınlarda resim konulmuyor. Ya bu türde bir siluet ya da bir gül şekline yer veriliyor.

İran’ın resmi para birimi “Rial” fakat halk arasında bir sıfır atılmış hali olan “Tümen” ismi kullanılmakta. Son bir yılda yaklaşık %400 değer kaybetmiş para birimleri. 6 ay önce 1tl 11bin tümen iken şimdilerde 21bin tümen. Hal böyle olunca bizim için bir hayli hesaplı bir ülke. Asgari ücret 700tl dolaylarında. 800tl bu şekilde 4 tomar para ediyor, milyoner oluyorsunuz.

İran’da kesinlikle kredi kartı kullanmayın. Bloke ettirirsiniz çünkü. İlk iki adım sorunsuz geçildikten sonra son aşamada banka, kartı kullanıma kapatıyor. Yeterli para ile buraya gelmek en doğrusu. Riyal > TL çevrimi konusunda sıkıntı yaşanmadığını da ekleyeyim. Kapalı çarşıda şöyle bir sistem de yapılıyor. Bir halı beğendiniz diyelim fiyatı 5.000tl, yanınızda o kadar para yok. Dükkan sahibi Türkiye’deki halıcı arkadaşını arıyor, sizi onla konuşturuyor. Türk halıcının banka hesabına internet üzerinden transfer yapıyorsunuz. Türk halıcı İranlı halıcıya “para hesabımda” dedikten sonra halıyı alıyorsunuz. Sonra onlar kendi aralarında bir şekilde anlaşıyor.

Tanıştırayım, bu Reza (Rıza). Şuan Ardahan’da çift anadal yapıyor. Japonya’ya yüksek lisans için gitmeye çalışıyor. Sizden benden daha iyi Türkçe konuşuyor (herkesle anlaşabiliyorsunuz bu arada, çoğu kişi dizilerimiz yüzünden yeter derecede Türkçe biliyor). Karşılaştığım genç nüfus aşırı eğitimli. Ya yüksek lisans ya doktora yapmışlar. Hepsi pırlanta gibi gençler.

Trafikteki araçlar hep tedavülden kalkmış modeller. Fakat burada Türkiye’den farklı olarak artık üretilmeyen modeller sıfır alınabiliyor. Örneğin 2011 kasa Peugeot 306’yı hala bayiden sıfır olarak alabilmektesiniz. Fiyati 30bin tl dolaylarında. Bir de milli araçları var: İran Hodro (İran arabası diye çevrilebilir). Fiyatı 15bin tl aşağı yukarı. Nadir de olsa serbest bölge plakalı lüks araçlar görülebilmekte. Yakıt tahmin edilebileceği üzere çok ucuz; benzinin litresi 40kuruş, dizel 15kuruş.

Trafik sakin sayılabilir. Zaman zaman kent merkezlerinde yoğunluk yaşanıyor. Ama abartılacak düzeyde değil. Karşıdan karşıya geçerken, yaya ve araçtan hangisi önce davranıyorsa yolu o kapıyor. Biraz temkinli olmak lazım.

Hafta sonu Perşembe ve Cuma. İşyerleri 07:30 ile 14:30 arası açık. Öğle tatili yok ama. Gerçi özellikle devlet dairesinde çalışanlar namaz molaları adı altında çokca izin alıp bu süreyi daha da azaltıyormuş. Yollarda ve binalarda yukarıdaki gibi portreler görülüyor bolca. İran-Irak savaşında ölen İranlı askerlerin resimleri bunlar.

İran’da her yer duvar. Hal böyle olunca üzerine bir şeyler yazmak gerekiyor. Genelde renkli olan Arapça yazılar reklam, büyük fontlu siyah olanları ise Kuran’dan ayetler. Bu resimde olduğu gibi muhalif yazılar da var; üzeri siyahla kapatılıp “Amerika’ya ölüm” yazılıyor görüldükten hemen sonra.

Gece hayatına bir bakalım. İşin bir görünen bir de görünmeyen yüzü var. Görünen yüzde saat 22’ye kadar açık kafelerde, pastanelerde, nargile dükkanlarında genelde gençler vakit geçirmekte, parklardaki çay bahçelerinde, restoranlarda ise daha çok aileler takılıyor. Görünmeyen yüzde ise kepenki saat 22’de kapanan nargile dükkanlarında müşteriler gece 1-2’ye kadar kalıyorlar, içeride el altından alkol satışı yapılıyor. Daha da ilginci evlerde gizli partiler düzenleniyor. Bir kaç video gösterdiler, ağzım açık kaldı. Bir kaç İranlı “siz İstanbul’da böyle parti yapmıyorsunuz” demişti. Haklılarmış (fotoğraf Yeliz Sümer tarafından çekilmiştir).

Alkol yasak (!). Bu gördükleriniz alkolsüz versiyonlar. Şeftalili bira bile var. Yasaklar delinmek için yapılmazlar mı? İlk gün gece nargile kafede sıcak kırmızı şarap içtim. Ev yapımıydı ve gayet güzeldi. Beyaz şarap dedikleri bir şey getirdiler sonra. Boğma rakı viski karışımı acayip sert bir içki çıktı. İçemedim doğal olarak. Yakalansak ne olurdu bilmiyorum ama İran’da bu tür illegal bir şey yapmak keyifli geldi. Tavsiye ederim. Yakalanırsanız karışmam ama.

Askerlik zorunlu. Yapmadan ne evlenebiliyorsun, ne ev, ne de araba sahibi olabiliyorsun. Toplamda 24 ay sürüyor, üniversite okuduysan 20 ay. Sivil hayatında devrim muhafızlarına yardım ettiysen her 1 sene için 15 günlük askerlik hizmeti indirimi alıyorsun (fotoğraf internetten alınmıştır).

Gelelim İran’da “kadın olmak” mevzusuna. Derin konu. Biliyorsunuzdur, İran’da başı açık dolaşmak yasak. İlk günler Urmiye’deki gözlemlerim kadınların düşündüğüm kadar kapalı olmadıkları yönündeydi. Başlardaki şal kafanın ancak yarısını kapatıyordu, çarşaflı yok denecek kadar azdı. Tebriz’de durum biraz daha ağırlaştı. Duyduğum kadarı ile henüz gitmediğim bazı kentlerde işler çok daha kötüleşiyormuş. “Ahlak polisleri” adıyla bilinen güvenlik görevlileri çok daha sertmiş.

Kadın ne yazık ki ikinci sınıf insan. Restoranlarda servis ilk önce erkeklerden başlıyor. Otobüslerin önlerinde erkekler, arkalarında kadınlar oturuyor. Kadınların yüzlerine hep bir tedirginlik hali hakim gibi geldi bana. Özgürlük elden alınmış, dar bir konfor alanı bırakılmış. O bölgede yaşıyorsun.

Evlilik sırasında gelinin doğum tarihine bakılıyor. Diyelim ki kızımız 1370 doğumlu (güneş takvimi kullanılıyor). Evlilik başında damada 1370 cumhuriyet altını değerinde bir senet imzalatıyorlar. Eğer olurda bir gün boşanma durumu olursa erkek kadına bu senetteki miktarı ödemek zorunda. Ciddi bir maliyet (fotoğraf internetten alınmıştır).

İran’da “mute” denilen bir “şey” var. Halk buna “sika” diyor. Erkekler genelde dul kadınlarla 1 günlük, 1 haftalık veya 1 aylık süre boyunca evli kalıyor. İmam, içinde erkeğin ve kadının adı olan bir dua yazıyor. Duayı okuyunca evlenmiş oluyorsun. Bu evliliğin ne için yapıldığını artık tahmin etmişsinizdir diye düşünüyorum. İlk, dilim varmadığından “şey” dedim. Dayanamayıp söyleyeceğim; imamdan bir tür pezevenk olduğunu görmemiştim. Bir yaşıma daha girdim (fotoğraf internetten alınmıştır).

Tebriz’deyim. Doğu Azerbeycan eyaletinin başkenti oluyor burası. Fotoğraftaki Mavi Cami (İranlılar işlemelerdeki renkler nedeniyle Gök Cami de diyorlar). Cami dışı ve içi ciddi oranda hasar almış. İran da bizim gibi bir deprem ülkesi. Yaklaşık yüz yıl kadar önce 8 şiddetinde olduğu söylenen bir deprem, Tebriz başta olmak üzere bir çok şehri yerle bir etmiş. Günümüzde sık sık 5 şiddetinde depremler oluyormuş. Bu cami de sözünü ettiğim depremlerden etkilenmiş. Tebriz, İpek Yolu üzerinde bulunduğundan cami ve etrafındaki hanlar/kervansaraylar geçmişte yoğun olarak kullanılıyormuş.

Sıra geldi alışverişe. Tebriz’de dünyanın en büyük kapalı çarşılarından biri var. İçinde 7.000’den fazla dükkan, 24 kervansaray barındırıyor. Belli bölgelerde renkli mozaikler kullanılmış. Hem görsel olarak güzel dursun hem de böcekler renklerden korkup kaçsınlar diye. Dükkanlar aynı bizde olduğu gibi sattıkları mala göre çarşı içinde konumlanmışlar. Çarşı, köylerden alışverişe gelenlerin de etkisiyle özellikle haftabaşı ve haftasonu çok kalabalık oluyor. Çarşıda dolanırken bir çok kişi “Ya Allah” diyor. Yoldan çekilin veya hızlı yürüyün anlamında kullanılıyormuş.

İran’dan ne alınır dendiğinde akla gelecek ilk cevap halı olur heralde. Özellikle Tebriz halıları çok meşhur. Heriz köylerinde yapılanlar absürd fiyatlara satılıyor. Bu el işi halı 2.500tl civarında.

Mesela bu makine halısıymış. 850tl dediler. Yukarıdaki iki örnek tablo boyutunda ufak halılar. Daha büyükleri ve el yapımı kalitelileri 15bin Türk Lirasına kadar çıkabiliyor. “Yok, ben illa ipek halı alacağım” derseniz fiyatlar daha da artıyor tabi.

Bunların burada ne işi var diyenleri duyuyorum. Oshin isimli bir Japon dizisinin kahramanları. Dizide çok fakir bir ailenin hayatı anlatılıyor. Tanokura isimli ev reisi, ailesini geçindirebilmek için yurt dışından getirdiği ikinci el mallara çeki düzen verip bunları yurt içinde satıyor. Ambargonun da etkisiyle İran’da da benzer bir durum yaşanıyor. Yurt dışından gelen elektronik başta olmak üzere her nevi ikinci el mal İran’da satılmakta. Büyük bir sektör olmuş. Bu tür mallara Tanokura diyor İranlılar 🙂 (fotoğraf internetten alınmıştır).

Benden şimdilik bu kadar. İran’la ilk tanışmam hiç fena değildi. İnsanlarına hayran kaldım. Arayı uzatmadan yeniden gitmeyi düşünüyorum. Transasya güzel bir macera olabilir. Bakalım…

Pokhara’da Olmak

Ufak bir ülkede bile olsanız büyük şehir bir noktadan sonra dayanılmaz hale geliyor. Kathmandu’dan kaçış için en güzel lokasyon Pokhara bence. Kathmandu’ya 200 km uzaklıkta şirin bir göl şehri. Yakın gibi gözükse de 9 saatte ancak gidebiliyorsunuz. Nepal’de yol durumları malum (kapak görseli internetten alınmıştır).

Yol, trafiği saymazsanız oldukça keyifli aslında, gürül gürül akan Trisulo nehrine ve prinç tarlalarına baka baka yol alıyorsunuz. 25 dolar vererek bir turist otobüsü seçmenin bunda etkisi var tabi. Halk otobüsleri kalabalık, havasız ve pek konforlu değil. Pahalı bir diğer seçenek ise uçak.

Şehre varınca hemen otele geçiyorum. Odamın kilidi yukarıdaki gibi. Pokhara ve Annapurna yürüyüş rotasında kaldığım her yerde buna benzer kilit kullanıyor. Buradakiler güvenliğe farklı bir soluk getirmişler 😃

Göl kıyısında harika bir manzara beni bekliyor. Phewa Gölü kentin kalbi adeta. Uzunca bir kıyı şeridi var. Hemen ilk turumu atıyorum. Burada neredeyse Nepalli sayısı kadar turist var, özellikle Çin Pokhara’yı işgal etti deseler inanırsınız. Bunun ana nedenlerinden biri dünyadaki en popüler trekking rotalarının bulunduğu Annapurna bölgesine çok yakın olması. Benzer bir maceraya ben de atılacağım bir kaç gün sonra.

Kentte yapılacak belli başlı şeyler var. World Peace Pagoda ziyaret edilebilir örneğin (üst resimde tepenin üstünde gözüken minik beyaz kubbe). Bir kayık kiralayıp (gidiş/dönüş 1.250 Rupi) gölün karşı kıyısına geçip, 45dk tırmanış yaparak bu budist tapınağına ulaşılabilir.

Kenti yukarıdan gören gayet güzel bir manzarası var. Hava puslu olmasaydı, bulutların yerinde Himalaya dağlarının bir çoğu görülebilirdi.

Bisiklet kiralayarak göl kıyısını takip edip ufak köylerin olduğu bölgelere gidilebilir. Örneğin Pame’ye kadar uzanan, bir kısmı asfalt bir kısmı toprak güzel bir rota var. Bisikletler kalitesine göre değişse de, saati ortalama 100 Rupi’ye kiralanabiliyor. Yolca bolca börtü böcek görmektesiniz.

Veya Sarangot Tepesi’nden havalanıp paragliding yapılabilir. Yükseklik korkusu nedeniyle bana böyle şeyler pek gelmiyor. Aşağıdan yukarıyı izlemek en güzeli (görsel internetten alınmıştır). Bu tepe güneşin doğuşunu izlemek için gidilen popüler noktalardan biri ayrıca.

Zenginlik işte. Başka markaya yapamıyorum 😂

Akşam üzeri sahil bölgesi daha bir hareketleniyor. Envai çeşit yiyecek ve ıvır zıvır satan satıcılar fonda olacak şekilde keyifli bir göl kenarı yürüyüşü yapılabilir. Sivrisineklere dikkat yanlızca, adamı kevgire çeviriyorlar.

Buranın sahili bizim memlekettekiler gibi değil. Bir çok boş arsa var. Buradan Karadenizli müteahhit kardeşlerime seslenmek istiyorum. Atıl kapasiteyi değerlendirelim. Şaka bir yana bu boşluklar çocuklar tarafında uçurtma veya futbol oynamak için kullanılıyor. Abileri de bir kenarda voleybol maçı yapıyorlar.

Çok turistik bir bölge olduğundan dünya mutfağından aklınıza ne gelirse bulabilirsiniz burada. Yolculuk öncesi yaptığım araştırmada uzun yıllar Bodrum’da çalışmış, Coşkun ismini almış bir Nepallinin açtığı “Merhaba” isminde bir Türk restoranı olduğunu öğrenmiştim. Ne yazık ki yakınlarda kapanmış 😞. Bunun yerine tavsiye üzerine deneyip bağımlısı olduğum sandviççide (salami favorimdir) yemek sorununu çözüyorum. Bana uyan bir diğer seçenek ise KFC.

Her ne kadar yukarıda kısaca değinsem de Greenline isimli firmanın turistik otobüsü ile öğle yemeği dahil olacak şekilde 25USD’ye Pokhara’ya vardım. Çok daha ucuz seçenekler olduğunu da ekleyeyim. Örneğin Benchmark ile Katmandu’ya dönüşü yaptım. Kalite bir iki tık daha düşüyor ama sadece 8USD ödüyorsunuz. Yukarıda şimdiye kadar gördüğüm en güzel gar manzarısına sahip Pokhara garından bir görüntü var.

Durbar Meydanı

Kathmandu’nun en önemli meydanı burası. Yaşayan tanrıça Kumari’nin evi, kralın sarayı ve onlarca tapınak bulunuyor içinde.

Meydana giriş 1.000 Rupi (yaklaşık 9USD). Bu meydanı benim gibi çokca ziyaret edecekseniz her defasında bu rakamı ödememek için bilet gişesinin biraz ilerisinde yer alan turizm ofisine pasaportunuz ve iki resminizle birlikte başvurabiliyor, vize bitimine kadar geçerli olacak bir ziyaretçi geçiş kartı alabiliyorsunuz. Meydanı dolanalım bakalım…

Kumari’den başlayayım ilk önce, hikayesini anlatayım. Saltanatlığı 1700’lü yıllara dayanan Kral Malla kumara düşkünlüğü ile bilinirmiş. Oyundaki en önemli rakibi Kathmandu’nun koruyucu tanrıçası Taleju’ymuş. Kralın tanrıçayı görmesi ve dokunması yasakmış. Bir tül arasından oyunlarını oynarlarmış. Bir gün atılan zarı almaya uzanan tanrıçanın eline dikkat etmiş kral. Gördüğü en güzel elmiş bu, dayanamamış dokunmuş. Taleju deliye dönmüş, bir daha dönmemek üzere gitmeye karar vermiş. Kralın yalvarmaları sonucunda bir kız çocuğu kılığında dünyaya geleceğini söylemiş ve gitmiş. O gün bugündür Kumari adı verilen kız çocuğu yaşayan tanrıça olarak seçiliyor.

Seçim işlemi bir dizi test sonucunda yapılıyor. Newar kuyumcular kastı tarafından yapılan bu seçimde, ufak kız çocukları yüz şekli, sesi, boyu gibi 32 kademeli bir fiziksel incelemeye tabi tutuluyor. Tespit edilen aday karanlık bir odada ürkütücü maskeler giymiş, korkutucu sesler çıkaran insanlar arasına alınıyor. Bu sırada yerde kesik hayvan başları olduğunu da ekleyeyim. Minik kız bunlardan korkmaz ise Kumari seçiliyor. Yaşayan tanrıçalık adet gördüğü güne kadar sürüyor. Ve yukarıda resmini gördüğünüz evde ayağı yere değmeden yaşamak durumunda kalıyor. Duyduğuma göre eğitimi ve gelecekte eş bulması ile ilgili sorunlar son zamanlarda ortadan kalkmış.

Her gün saat 16:00’da üstteki pencerelerin birinden halka görünüyor. Bu sırada resim çekmek yasak. Yılda sadece bir kaç kez bu evden çıkabiliyor. Örneğin yarın Indra Jatra festivali nedeniyle dışarıda olacak. Ben kentte olmayacağımdan göremeyeceğim. Bugün bu pencerenin altında kalabalıkça bir grupla tanrıçayı bekledim. Yarınki festival nedeniyle kendini göstermeyeceği söylendi. Türkiye’de olsa infial çıkardı, buradaysa sessizce dağıldık 🤫

Eski kralın yaşadığı saraya geldi sıra. 2001 yılında kral Birendra tüm ailesi ile birlikte bu sarayda katledildi. Sevdiği kadınla evlenmesine izin verilmediği için cinnet geçiren prensin bunu yaptığı iddia edildi. Kralın küçük kardeşi Gyanendra tahta çıktı. Eski kral Amerikan ve Hint yayılmacılığı karşısında bağımsız bir Nepal yaratma çabasındaydı. Yeni kral ise tam tersi. Ülkenin rejiminin artık cumhuriyet olduğunu eklemem gerek.

Meydandaki önemli bir çok tapınak deprem nedeniyle artık yerinde değil. Kalanlar içerisinde en dikkate değer olanlardan biri Şiva ve Parvati Tapınağı. Şiva yıkımın ve değişimin tanrısı. Rengi mavi ve taşıyıcı hayvanı bir inek. Bir gün yokedici gücünü elinden almak için ona bir zehir içirirler. Bu farkedilir ve zehri içen Şiva’nın yutmasın diye boğazı sıkılır. Zehri yutmaz, fakat güçlü tesiri nedeniyle mavi renge döner. Kendisini kurtaran ise karısı Parvati’dir.

Kızdığında ortalığı yerle bir eden dansına başlayan Şiva’yı kendi dansıyla sakinleştiren de Parvati’dir hep (yukarıdaki fotoğraf Şiva’nın en yıkıcı görünümü olan Bharab’ı göstermektedir). Şiva bir gün bir yolculuğa çıkar, 18 yıl sonra geri döndüğünde karısı Parvati’yi yatağında bir erkek ile bulur. Kılıcını çeker adamın kafasını uçurur. Fakat bu kişi, Şiva uzakta iken dünyaya gelen oğlu Ganeş’tir. Parvati oğlunun yeniden yaşama döndürülmesini ister. Şiva önüne ilk gelen canlının kafasını koparıp oğlunu yeni başı ile canlandırır. Oradan geçmekte olan canlı ise fildir. Bu nedenle Ganeş fil kafalı olmuştur. İronik şekilde taşıyıcı hayvanı bir faredir 🙂

Kathmandu’da Avarelik

Derler ki eskiden burada büyük bir göl, gölde bir ada, adada da bir tapınak varmış. Yüce Manjushri (Budist düşünce sisteminde kendisini tüm canlıların Budhalığa ulaşmasına yardımcı olmaya adayan kişi) büyülü kılıcı ile dağları yarmış (Çobar Geçidi) ve gölün suyunu boşaltmış. Ortaya çıkan topraklara insanlar yerleşmiş, üç kent doğmuş; Kathmandu, Bakhtapur ve Patan (veya Lalitpur). Ada artık bir tepe halini almış. Tapınaksa bugün bu tepenin üstünde yer alan Maymunlar Tapınağı olarak bilinen Swayambunath olmuş (cover foto internetten alınmıştır).

Özcan Yurdalan “Sagarmatha Eteklerinde” isimli kitabında şöyle diyor: “Hayattaki değişmez doğrularıyla mesut yaşayanların değil, gitmenin değişmek olduğunu bilenlerin kentidir Kathmandu. Oraya varılır ve yaşanır, sonra geçip gidilir. Bir duraktır, son durak değil ama, derin bir soluk alma yeri.” İşte ben de aynen böyle yapacağım; biraz soluk alıp, geçip gideceğim buradan 🙂

Uçak yolculuğu yaklaşık 6.5 saat sürdü. Daha önceki gelişlerimde Doha üzerinden aktarma yaptığımdan bünye buna alışmış sanırım. Tek oturumlu yolculuk beni biraz “leyla” haline getirdi. Havaalanında Ncell’den bir telefon hattı ve 16GB’lik bir internet paketi aldım. Yaklaşık 100TL maliyeti oldu. Kalacağım otel ile daha önce bağlantıya geçip; “sizde 8 gün kalacağım, artık ücretsiz beni havaalanından almaya birini gönderirsiniz” yüzsüzlüğü sonuç verdi. İki genç göndermişler. Minicik bir minibüse sığıştık, otele yol aldık.

Otelim Thamel diye bilinen Kathmandu’nun en yoğun, en turistik, en kalabalık bölgesinde. Merkezi bir yer olduğundan her yere yakın sayılan bir nokta. Daha önce bu otelde konaklamış bir arkadaşımın tavsiyesi ile buradan yer ayırttım. Yukarıdaki harika oda manzarasını saymazsak (!) fiyat – performans olarak gayet tatmin edici bir yer. Eşyaları odaya bırakıp, hemen kahvaltıya seğirtiyorum.

Az biraz dinlenip kendimi sokaklara vuruyorum. Çoğu yer, dükkan yerli yerinde. Sokaklar kalabalık. Her yerden korna sesleri geliyor, motosikletler sağınızdan solunuzdan becerikli hamlelerle geçiyorlar. Havada tütsü ve egzoz kokusunun karışımı olan bir garip çeşni var. Ve peşinizde size bir şeyler satmaya çalışan satıcılar.

İstanbul Elektrik İdaresi’ne selam olsun! Bu çalışmada emeği geçen tüm Nepalli kardeşlerimi alınlarından öpüyorum 🙂

Nepal’de Nisan 2015’te 7.8 şiddetinde büyük bir deprem oldu. 9 bin kişinin öldüğü, 800 bin evin hasar aldığı, 3 milyon kişinin evsiz kaldığı bu depremde bir çok tarihi tapınak yerle bir oldu. Unesco Dünya Mirası listesindeki 7 bölgeden 4’ü depremden ciddi şekilde etkilendi. Nepal fakir bir ülke, kendi başlarına bu afetten çıkabilecek güçleri yoktu. Neyseki bir çok ülke yardıma koştu. Yeniden yapılanma için kurulan fona 4 milyar dolar bağış yapıldı.

Ne yazık ki bu paranın çok az bir kısmı kullanılabildi. Yozlaşmış politikacılar paranın büyük kısmını hortumladılar. Bunun üzerine yardımda bulunan ülkeler Nepal’i bölgelere böldüler. Herkes sorumluluk alanındaki yerlere adamlarını ve malzemelerini yollayarak doğrudan, aracı olmaksızın yardımda bulundular. Bu süreç halen devam ediyor. Yukarıda Çin sorumluluğundaki bir tapınak inşası hakkında bilgilendirme afişi yer alıyor. Eskiden gördüğüm bir çok tapınak kalıntıları ile yeniden inşaayı beklemekte 🙁

Nepal’de yemek benim için her zaman sorun olmuştur. Ne zaman gitsem 3-5 kilo verir dönerim. Ama bu defa hazırlıklıyım; Lonely Planet’teki onlarca restoran arasından kendime derleme yaptım. İlk geceki sonuç şudur; et mükemmeldi! Türkiye ile yarışabilir. Bir de İtalyan pizzacısı keşfettim. Benim sırtım yere gelmez artık 😃. Buradaki yemek kültürü biraz farklı. Olaya bizim gibi keyif amaçlı değil, doyma amaçlı bakıyorlar. Genelde iki öğün yeniyor. Sabah saat 10:00 civari hafif yollu, akşam da genelde DalBhat dedikleri pilav üstüne mercimek çorbası benzeri bir şey ve tavuk parçalarından oluşan yemek yenmekte. Bunu hemen hemen her gün yapıyorlar. Bir de büyük mantıya benzeyen Momo en bilinen yemeklerinden biri.

Daha önce söylediğim gibi neredeyse her caddede bir tapınak var. Tapınak dışında halkın çeşitli anlamlar yüklediği ilginç şeylere denk gelebiliyorsunuz. Örneğin üstteki resimde halkın diş kütüğü dediği bir “şey” görmektesiniz. Dişi ağrıyanlar buraya geliyor. Kütüğe bir bozukluk çakarlarsa ağrının geçeceğine inanıyorlar.

Biraz da trafikten bahsedelim. Tam bir kaos durumu hakim. Yolunuzda güzel güzel giderken bir anda durup, yarım saat hiç kımıldamayabiliyorsunuz. Halk bunu gayet doğal karşılıyor, burada aceleye yer yok. Bir örnek video yükledim, dileyen göz atar: Katmandu Trafiği. Diğer sorun egzoz dumanı. Bir kaç gün şehirde takılırsanız karbondioksit zehirlenmesine yakalana bilirsiniz. Bu nedenle yerel halk da dahil bir çok kişi maske takıyor.

Karanlık basınca sokaktaki Nepallilerin sayısı azalıyor. Erken uyuyan bir halk, 22:00-23:00 gibi yatıyorlar genelde. Geceler özellikle Thamel’de turistlere ait. Yemek ve eğlence için kendilerini dışarı atıyorlar. Bir çok bar var etrafta. Bardan kasıt apartman dairesinin dönüştürülmüş hali. Yerel gruplar, ağırlıklı “cover” olmak üzere canlı müzik yapıyor. Reggae ve Bob Marley çok seviliyor gördüğüm kadarıyla. Hemen hemen her gece bir barda reggae gecesi var. Eğlence, maksimum 23:00 gibi son buluyor sokaklar daha bir sessizleşiyor. Bu saatten sonra dışarıdaysanız peşine size ot (?) satmaya çalışan tipler takılabilir. Onun dışında bir zararları olmaz, merak etmeyin.

Benzin istasyonları önünde uzun araç ve motorsiklet kuyrukları var. Her taksi benzin tedariki konusunda sıkıntı yaşadıklarını söyleyip, suçlu olarak hükümeti gösteriyor. Trafikte bozulan ve benzini biten araçları sürücüsü ile birlikte polislerin ittiğini görebilirsiniz çokca. Bir çekici olmadığından yanlış yere park eden motorları polis tut-kaldır yöntemi ile bir kamyonun arkasına sıralıyor. Burada zaman sanki 50-60 yıl geriden geliyor gibi.

Biraz da alışveriş yapalım değil mi? Thamel tam bir cennet bu konuda. Outdoor malzemeleri, takı dükkanları, hediyelik eşya satıcıları, kuyumcular ne ararsanız var. Outdoor ürünlerinin tamamı taklit. Değer kaybeden paramız nedeniyle eskisi gibi olmasa da halen ucuz olduğu söylenebilir. Nepalli kadınlara destek amacıyla oluşturulan Woven’e, özgün tişort tasarımlarını beğendiğim Thamel’deki Mero Chitra ve Durbar Square yakınlarındaki Station’a bakmanızı öneririm.

Katmandu’da yapılacak/yazılacak çok şey olsa da dönüş vakti geldi çattı. Uçağım 07:30’da kalkacak, saat 05:00’de Tribhuvan’a Havaalanına geldiğimde henüz açılmadığını öğreniyorum. Daha erkenmiş 😃 Diğer yolcular ile bekleme halindeyiz. İçeri girdiğinizdeyse tam bir prosedür çılgınlığı sizi bekliyor. Açıklama yapmayacağım. Sürpriz olsun.

Büyük Karadeniz Turu

7:30 saatlik keyifli bir yolculuk sonunda Sinop’tayız. Bana en yüksek komisyonu veren otele giriş yaptıktan sonra 😂 soluğu İnceburun’da alıyoruz.

Her zaman olduğu gibi havada bulut yok. Keşif yapılarak, gün doğumu/batımı sırasında yeniden gelinmek üzere olay mahalli terk ediliyor.

İkinci gün direksiyon Erfelek Şelalesi’ne kırılıyor. Yol üstünde Karasu Barajı fotoğraflanıyor. Araçla barajın üstüne çıkılabilmekte. Fakat aracınız su altında kalırsa sorumluluk kabul etmiyorum. Taleplerinizi DSİ’ye yönlendirirsiniz 😃

Erfelek’te 28 şelale varmış. Sanırım bir karış olanları da sayarak bu rakama ulaşmışlar. Öğle saatleri çok kalabalık olduğundan doğru düzgün uzun pozlama yapamadan dönüşe geçiyoruz.

Yorgunluk atılmak üzere Karakum Plajı’na uğruyoruz. Denizde neredeyse hiç tuz yok.

Bitti mi? Bitmedi. İnceburun’a günbatımında şansımızı bir kez daha denemek için yola koyuluyoruz. Kaçak olarak, çitlerin altından sürünerek bir araziye dalıyorum. Sonuç; “eh işte”.

Sonraki günümüz yolculuk yapmakla geçiyor. Sinop’tan Ordu’ya geçeceğiz. Samsun’da pide ve Perşembe’de “uzun saçlının yerinde” çay molası veriliyor. Bizim fotoğraf turu merkezinden kaydı, gurme turu oluverdi 😋

Nusret Abimiz (uzun saçlı) kendi şahsına münhasır bir karakter. Dağ suyu ile özel harmandan közde yaptığı çay harikulade. Bel altı esprilerini saymazsak bolca güldüğümüzü söyleyebilirim. Ordu’ya giderken mümkünse uğrayın. Size gıcık kapmaz ise güzel çayından içersiniz.

2 saatlik bir yolculuk sonunda Perşembe Yaylası’na varıyoruz. Hava bulutlu, yağmur yağdı yağacak. Vakit kaybetmeden menderesleri en iyi açıdan gören tepelerden birine vuruyoruz.

Yukarıda manzara harika. Bolca çekim yapıyoruz. Bir koyun sürüsüne bekçilik eden bir kangal tarafından kovalanıp, eğlenceli dakikalar geçiriyoruz 😜

Sonraki gün yine yolculukla geçiyor. Yaklaşık 4 saatlik yol aşağıdaki türde tabelalar sayesinde güle oynaya aşılıyor.

Giresun ve Trabzon’u geçerek Rize’ye varıyor, bir barda bira eşliğinde dünya kupası finalini izliyoruz.

Ertesi gün sabah yollara düşüp Pokut Yaylası’na doğru seğirtiyoruz. Yol 2 saat kadar sürüyor ve zorlu olduğu söylenebilir. Köylüler senelerden beri en iyi yol kondüsyonunun bu yıl olduğunu söylüyor.

Yaylaya ilk vardığımızda hava kapalı ve sisli. Sonrasında biraz olsun açıyor. Biraz dolanıp acıkan karınlarımızı doyuruyoruz. Mıhlama mükemmel 😋

Bir sonraki gün 04:15 kalkılıp fotoğraf peşine düşülüyor. Hasılat fena değil. Öğle saatlerinde Gito Yaylası’na doğru yola çıkıyoruz. Bu sefer yol biraz daha darlaşsa da daha güvenli hissettiriyor.

Gito ilk gün yüzünü göstermiyor. Her taraf sis içinde. Biz de tüm günü Koçira’da laklak yaparak geçiriyoruz. Gece, kadro açılan gökyüzünden istifade edip yıldız pozluyor, bense uyuyorum 🙂

Sabah havada bulut yok. Güneş, keyifsiz keyifsiz her yeri aydınlatıyor. Bu yıl da Gito’dan eli boş dönüyorum özetle. Daha geniş çaplı gelmek lazım. Rize’ye dönüp kiralık arabayı teslim edip, Hopa’ya doğru yola çıkıyoruz.

Ertesi günkü hedefimiz Maral Şelalesi (64m). Git-gel toplam 8 saate mal oluyor. Yolun bir kısmı heyelanda çökmüş. Eski, güzel yürüyüş patikasının yerinde yeller esiyor. Engebeli bir yürüyüşe hazır olunmalı ve mayo unutulmamalı.

Ve Şavşat Laşet’teyiz. Kaldığımız bungalovun verandasından manzarının yukarıdaki gibi olduğunu söylemem yeterli sanıyorum.

Gün bitmeden dişe dokunur bir şey çıkmayacağını bile bile Karagöl’e geçiyoruz.

Koi balıkları her sene artıyor gibi. Gölün çevresinden de bir şey çıkmayınca dönüşe geçiyoruz. Azgezmiş de Laşet’te. Akşam bol bol muhabbet ediyoruz.

Bir sonraki gün Meydancık Bucağı ve Maden Köyü’ne doğru hareket ediyoruz. Şirin, sakin, ama HES’ten nasibini almış beldeler buraları.

Bolbol köy kahvesi muhabbetine maruz kaldıktan sonra Ardahan’a yöneliyoruz. Amaç, yol üzerindeki koçerleri fotoğraflamak. Hazır buralara kadar gelmişken cağ kebabı yemeden dönmek olmaz tabi.

Şavşat’a dönüş yolunda güneşin düşmesinden istifade bol bol çekim yapıyor ve turumuza noktayı koyuyoruz. Bir kaç gün Sinop’ta takılıp, yüzüp, yiyip, içip, güneş batıracağız😉